న్యూ ఢిల్లీ, జూలై 29, 2025 – అంతర్జాతీయ పులి దినోత్సవం సందర్భంగా నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ (NTCA) విడుదల చేసిన తాజా గణాంకాల ప్రకారం, భారతదేశంలో పులుల సంఖ్య 2006లో 1,411 నుండి 2022లో 3,682కి చేరింది. ఈ మైలురాయి 1973లో ప్రారంభమైన ప్రాజెక్ట్ టైగర్ యొక్క విజయాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ కార్యక్రమం 18 రాష్ట్రాల్లో 58 పులి సంరక్షణ కేంద్రాలకు విస్తరించి, ప్రపంచంలోని 75% వన్య పులులకు భారతదేశం ఆవాసంగా మారింది. వేట, ఆవాస నష్టం వంటి సవాళ్లు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశం యొక్క సంరక్షణ ప్రయత్నాలు ప్రపంచ వన్యప్రాణి సంరక్షణకు ఆదర్శంగా నిలిచాయి.

ప్రాజెక్ట్ టైగర్: సంరక్షణ విజయం

వరల్డ్ వైల్డ్‌లైఫ్ ఫండ్ (WWF) సహకారంతో భారత ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ప్రాజెక్ట్ టైగర్, అక్రమ వేట, ఆవాస నాశనం వల్ల తగ్గుతున్న పులుల సంఖ్యను కాపాడేందుకు 1973లో మొదలైంది. 9,115 చ.కి.మీ.తో తొమ్మిది సంరక్షణ కేంద్రాల నుండి ప్రారంభమై, ఇది 75,796 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో 58 కేంద్రాలకు విస్తరించింది, ఇది భారత భూభాగంలో 2.3% ఆక్రమిస్తుంది. 2005లో ఏర్పాటైన NTCA, అక్రమ వేట నిరోధక చర్యలు, ఆవాస పునరుద్ధరణ, స్థానిక సముదాయాలతో సహకారంతో రాయల్ బెంగాల్ టైగర్ (Panthera tigris tigris) సంరక్షణను నిర్వహిస్తోంది.

2022 గణాంకాల ప్రకారం, భారతదేశంలో పులుల సంఖ్య 3,167 నుండి 3,925 మధ్య ఉంది, సగటున 3,682. 2018లో 2,967 నుండి ఇది 24% పెరుగుదలను సూచిస్తుంది. కెమెరా ట్రాప్‌లు, M-STrIPES సాఫ్ట్‌వేర్ వంటి అధునాతన పర్యవేక్షణ సాంకేతికతలు ఈ వృద్ధికి దోహదపడ్డాయి. మధ్యప్రదేశ్ 785 పులులతో అగ్రస్థానంలో ఉండగా, కర్ణాటక (563), ఉత్తరాఖండ్ (560), మహారాష్ట్ర (444) తదుపరి స్థానాల్లో ఉన్నాయి. ఉత్తరాఖండ్‌లోని జిమ్ కార్బెట్ నేషనల్ పార్క్ 260 పులులతో అత్యధిక సంఖ్యను కలిగి ఉంది, తర్వాత బందీపూర్ (150), నాగర్‌హోల్ (141) ఉన్నాయి.

సవాళ్లు: వేట మరియు ఆవాస నష్టం

పులులు ఇప్పటికీ గణనీయమైన ముప్పులను ఎదుర్కొంటున్నాయి. అక్రమ వేట, పులి శరీర భాగాలకు అంతర్జాతీయ డిమాండ్ కారణంగా, 2012-2017 మధ్య 123 వేట కేసులు నమోదయ్యాయి. వ్యవసాయ విస్తరణ, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, మానవ ఆక్రమణల వల్ల ఆవాస నష్టం, ఆవాస విచ్ఛిన్నం పెరిగాయి. 35% పులి సంరక్షణ కేంద్రాలకు మెరుగైన రక్షణ, ఆవాస పునరుద్ధరణ అవసరమని NTCA తెలిపింది. బక్సా, డంపా, పలమౌ సంరక్షణ కేంద్రాల్లో ఒక్క పులి కూడా లేదు, 22 కేంద్రాల్లో 10 కంటే తక్కువ పులులు ఉన్నాయి.

2022 గణాంకాలు పులుల అసమాన పంపిణీని హైలైట్ చేశాయి, 40% పులులు కేవలం ఆరు సంరక్షణ కేంద్రాల్లో (కార్బెట్, బందీపూర్, నాగర్‌హోల్ తదితరాలు) కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. ఒడిశా, ఈశాన్య రాష్ట్రాల్లో స్థానికంగా పులులు అంతరించాయి. వన్యప్రాణి కారిడార్‌లు, ఆహార వనరుల పెంపొందింపు ద్వారా జన్యు వైవిధ్యాన్ని కాపాడాలని NTCA సూచిస్తోంది.

భారతదేశం యొక్క ప్రపంచ సంరక్షణ నాయకత్వం

 2010 సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్ డిక్లరేషన్ లక్ష్యమైన పులుల సంఖ్యను రెట్టింపు చేయడాన్ని భారతదేశం 2022 నాటికి సాధించింది. అన్ని సంరక్షణ కేంద్రాల్లో కన్జర్వేషన్ అస్యూర్డ్ | టైగర్ స్టాండర్డ్స్ (CA|TS) ఫ్రేమ్‌వర్క్ అమలు చేయబడింది, కాజీరంగా, బందీపూర్, సుందర్‌బన్స్ సహా 14 కేంద్రాలు అంతర్జాతీయ అక్రిడిటేషన్ పొందాయి. 2023లో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రారంభించిన ఇంటర్నేషనల్ బిగ్ క్యాట్ అలయన్స్, పులులు, చిరుతలు, చీతాలతో సహా ఏడు పెద్ద పిల్లి జాతుల సంరక్షణకు భారతదేశ నిబద్ధతను బలపరిచింది.

తమిళనాడులో 2006లో 76 పులుల నుండి 2023లో 306కి నాలుగు రెట్లు పెరుగుదల కనిపించింది. స్పెషల్ టైగర్ ప్రొటెక్షన్ ఫోర్స్, కీలక ఆవాసాల నుండి గ్రామాల స్థానభ్రంశం వంటి NTCA చర్యలు కీలక పాత్ర పోషించాయి.

భవిష్యత్తు కోసం ఆదర్శం

NTCA, రాష్ట్ర అటవీ శాఖలు, వన్యప్రాణి NGOల సమిష్టి కృషి భారతదేశ పులి సంరక్షణ విజయానికి దోహదపడింది. కెమెరా ట్రాప్‌లు, GPS వంటి సాంకేతికతలు పర్యవేక్షణ ఖచ్చితత్వాన్ని పెంచాయి. సమాజంలో అవగాహన కార్యక్రమాలు మానవ-వన్యప్రాణి సంఘర్షణలను తగ్గించాయి. కేంద్ర మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్, పులి సంరక్షణ కేంద్రాల్లో 1,00,000 మొక్కలు నాటే ప్రణాళికను ప్రకటించారు.52 సంవత్సరాల ప్రాజెక్ట్ టైగర్ వేడుకల సందర్భంగా, భారతదేశం రాయల్ బెంగాల్ టైగర్‌ను కాపాడడమే కాక, జీవవైవిధ్యానికి కీలకమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలను రక్షిస్తోంది. సంరక్షణ కేంద్రాల విస్తరణ, కఠిన నిబంధనలతో ఈ వృద్ధిని కొనసాగించి, భవిష్యత్ తరాల కోసం పులుల ఉనికిని నిర్ధారించాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.

కీలక పదాలు: భారత పులుల సంఖ్య, ప్రాజెక్ట్ టైగర్, నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ, 2022 పులి గణన, పులి సంరక్షణ, వన్యప్రాణి సంరక్షణ, రాయల్ బెంగాల్ టైగర్, భారత పులి సంరక్షణ కేంద్రాలు, అక్రమ వేట, ఆవాస నష్టం