“ఓం నమః శివాయ” – ఈ పవిత్ర మంత్రోచ్ఛారణతో ప్రపంచమంతా భక్తులు శివుని ఆరాధించే అత్యంత పవిత్రమైన దినం మహా శివరాత్రి. ఫాల్గుణ మాసం కృష్ణ పక్ష చతుర్దశి తిథి నాడు వచ్చే ఈ మహోత్సవం తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ప్రత్యేక వైభవంతో జరుపుకుంటారు.
మహా శివరాత్రి యొక్క ఆధ్యాత్మిక మహిమ
శివపురాణం ప్రకారం, ఈ దినాన భగవాన్ శంకరుడు మరియు పార్వతీదేవి కళ్యాణం జరిగినట్లు భక్తులు విశ్వసిస్తారు. అదే విధంగా, సముద్ర మథనం సమయంలో వచ్చిన హాలాహల విషాన్ని శివుడు గొంతులో ధరించిన రాత్రి కూడా ఇదే అని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అందుకే శివుని “నీలకంఠుడు” అని కూడా పిలుస్తారు.
మహా శివరాత్రి వ్రత విశేషాలు
- ఈ వ్రతం చేయడం వల్ల సర్వ పాపాలు నశిస్తాయి
- భక్తులకు ఐశ్వర్యం, ఆరోగ్యం, సుఖసంతోషాలు లభిస్తాయి
- కుటుంబంలో సమృద్ధి మరియు శాంతి నెలకొంటాయి
- అవివాహితులకు మంచి జీవిత భాగస్వామి లభిస్తారు
- ఆధ్యాత్మిక ప్రగతి సాధ్యమవుతుంది
ఆంధ్రప్రదేశ్లో మహా శివరాత్రి ఉత్సవాలు
1. శ్రీశైలం మల్లికార్జున స్వామి వారి ఆలయం
ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటైన శ్రీశైలం, మహా శివరాత్రి సందర్భంగా లక్షలాది భక్తుల సందడితో అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూపిస్తుంది. కృష్ణా నదీ తీరంలో ఉన్న ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో:
- విशేష పూజలు: మహా శివరాత్రి రోజు అర్ధరాత్రి 12 గంటలకు మహా రుద్రాభిషేకం జరుగుతుంది
- పాల ధారలు: భక్తులు లక్షల లీటర్ల పాలతో శివలింగాన్ని అభిషేకం చేస్తారు
- బిల్వార్చన: బిల్వపత్రాలతో ప్రత్యేక పూజ నిర్వహిస్తారు
- రాత్రి జాగరణం: భక్తులు రాత్రంతా శివ స్తోత్రాలు, భజనలు చేస్తూ జాగరణ చేస్తారు
2. శ్రీకాళహస్తి ఈశ్వర స్వామి వారి ఆలయం
వాయు లింగం అని పిలవబడే కాళహస్తి ఆలయంలో మహా శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆకర్షణ రాహు-కేతు పూజలు. స్వయంభు లింగం ముందు దీపం వెలిగించినప్పుడు, గాలి లేకపోయినా దీపం కదులుతుంది – ఇది చూడటానికి లక్షలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు.
- రాహు కాల సర్ప దోష నివారణకు ప్రసిద్ధి
- ప్రత్యేక రుద్రాభిషేకం మరియు లింగార్చన
- వెండి రథోత్సవం
- 24 గంటల నిరంతర దర్శన సౌకర్యం
3. అన్నవరం శాత్యనారాయణ స్వామి వారి ఆలయం సమీపంలోని శివాలయాలు
తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో శివాలయాలు కూడా మహా శివరాత్రి వేడుకలతో కళకళలాడుతాయి. స్థానిక భక్తులు గ్రామాల నుంచి కాలినడకన వచ్చి శివుని దర్శించుకుంటారు.
4. మరికొన్ని ముఖ్యమైన శివాలయాలు ఆంధ్రప్రదేశ్లో
- అమరావతి అమరేశ్వర స్వామి వారి ఆలయం: పంచారామాలలో ఒకటి
- ద్రాక్షారామ భీమేశ్వర స్వామి: ప్రాచీన చోళ నిర్మాణం
- విజయవాడ మంగళగిరి శివాలయాలు: నగర భక్తుల కేంద్రం
- తిరుపతి కాపిలేశ్వర స్వామి: తిరుమల కొండలలోని పురాతన శివాలయం
తెలంగాణ రాష్ట్రంలో మహా శివరాత్రి వైభవం
1. హైదరాబాద్ బిర్లా మందిర్
నగర మధ్యలో కళా పర్వతంపై ఉన్న ఈ ఆధునిక ఆలయంలో మహా శివరాత్రి సందర్భంగా అద్భుతమైన వేడుకలు జరుగుతాయి:
- తెల్లవారుజాము 4 గంటల నుంచి రాత్రి 12 గంటల వరకు నిరంతర దర్శనం
- ప్రతి 3 గంటలకు ఒకసారి అభిషేకం
- భక్తులు తీసుకొచ్చిన పాలు, పండ్లు, బిల్వపత్రాలతో పూజలు
- సాయంత్రం ప్రత్యేక ఆరతి మరియు దీప ఆరాధన
2. యాదాద్రి లక్ష్మీనరసింహ స్వామి వారి ఆలయ సమీపంలోని శివాలయాలు
యాదగిరి గుట్టలో చెలువైన శివ సన్నిధులు మహా శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక పూజలతో ప్రసిద్ధి చెందుతాయి.
3. వేములవాడ రాజరాజేశ్వర స్వామి వారి ఆలయం
దక్షిణ కాశీ అని పిలవబడే వేములవాడలో త్రికూట పర్వతంపై ఉన్న ఈ పురాతన శివాలయం:
- ప్రతి గంటకు రుద్రాభిషేకం
- స్వర్ణ కవచ దర్శనం
- భక్తుల కొరకు అన్నదానం
- రాత్రంతా వేద పారాయణం
4. భద్రాచలం సమీపంలోని శివాలయాలు
గోదావరి తీరంలోని శివ క్షేత్రాలు కూడా మహా శివరాత్రి వైభవంలో భాగమవుతాయి.
తెలుగు రాష్ట్రాల్లో శివరాత్రి వ్రతవిధానం
ఉపవాసం మరియు నియమాలు
ప్రాతఃకాలం (తెల్లవారుజామున):
- స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించాలి
- ఇంటిలో శివలింగం లేదా శివ విగ్రహం వద్ద దీపం వెలిగించాలి
- “ఓం నమః శివాయ” మంత్రం 108 సార్లు జపించాలి
- సంపూర్ణ ఉపవాసం ప్రారంభించాలి (నీరు కూడా త్రాగకూడదు – శక్తి ఉన్నవారు)
మధ్యాహ్నం:
- సమీపంలోని శివాలయానికి వెళ్లి దర్శనం చేసుకోవాలి
- పాలు, పెరుగు, తేనె, నెయ్యి, పంచదార (పంచామృతం) తీసుకెళ్లాలి
- బిల్వపత్రాలు, అక్షతలు, పుష్పాలు సమర్పించాలి
- రుద్రాభిషేకంలో పాల్గొనాలి
సాయంకాలం:
- మళ్లీ శివాలయానికి వెళ్లి సాయంత్రం పూజలో పాల్గొనాలి
- శివ స్తోత్రాలు, శివ చాలీసా పారాయణం చేయాలి
- శివ భజనలు, కీర్తనలు వినాలి
రాత్రి కాలం (అత్యంత ముఖ్యమైనది):
- అర్ధరాత్రి వరకు (లేదా మరుసటి రోజు ప్రాతఃకాలం వరకు) జాగరణ చేయాలి
- నిరంతరం “ఓం నమః శివాయ” జపం చేయాలి
- శివ పురాణం, శివ మహిమ్నః స్తోత్రం పఠించాలి
- ప్రతి 3 గంటలకు ఒకసారి శివలింగానికి పూజ చేయాలి (4 కాల పూజలు)
పారణ (ఉపవాస విరమణ):
- మరుసటి రోజు ఉదయం స్నానం చేసి పూజ చేసిన తర్వాత
- ఫలాహారం లేదా సాత్విక ఆహారంతో ఉపవాసం ముగించాలి
నాలుగు కాల పూజలు (యామాలు)
| యామం | సమయం | ప్రత్యేక నైవేద్యం |
|---|---|---|
| ప్రథమ యామం | సాయంత్రం 6 – 9 గంటలు | పాలతో అభిషేకం, పండ్లు |
| ద్వితీయ యామం | రాత్రి 9 – 12 గంటలు | పెరుగుతో అభిషేకం, తేనె |
| తృతీయ యామం | అర్ధరాత్రి 12 – 3 గంటలు | నెయ్యితో అభిషేకం (అత్యంత పవిత్రమైన సమయం) |
| చతుర్థ యామం | తెల్లవారుజాము 3 – 6 గంటలు | పంచామృతంతో అభిషేకం, నైవేద్యం |
ప్రపంచవ్యాప్తంగా తెలుగు భక్తుల శివరాత్రి ఆచరణలు
అమెరికాలో తెలుగు తెగులు శివరాత్రి
అమెరికా అంతటా చెల్లాచెదురుగా ఉన్న తెలుగు వారు తమ సంప్రదాయాలను కాపాడుతూ మహా శివరాత్రిని వైభవంగా జరుపుకుంటున్నారు:
- న్యూజెర్సీ, కాలిఫోర్నియా హిందూ ఆలయాలలో: తెలుగు భక్తులు సామూహికంగా రుద్రాభిషేకం నిర్వహిస్తారు
- టెక్సాస్ మీనాక్షి ఆలయం: శివరాత్రి రోజు ప్రత్యేక పూజలు, తెలుగు భజనలు
- కమ్యూనిటీ సెంటర్లలో: తెలుగు సంఘాలు కలిసి రాత్రంతా జాగరణ కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు
- ఇంటి పూజలు: ఎక్కువ మంది తెలుగు వారు తమ ఇళ్లలోనే శివలింగం ప్రతిష్ఠించుకుని పూజలు చేస్తారు
- వర్చువల్ సత్సంగాలు: ఆన్లైన్ ద్వారా తెలుగు పండితుల ఉపన్యాసాలు, భజనలు వింటారు
యూరప్ దేశాల్లో తెలుగు వారి శివారాధన
యునైటెడ్ కింగ్డమ్:
- లండన్ నీసడెన్ ఆలయంలో తెలుగు భక్తుల పెద్ద సంఖ్యలో హాజరు
- బర్మింగ్హామ్, లీడ్స్ లాంటి నగరాల్లో తెలుగు సంఘాలు ప్రత్యేక వేడుకలు
- తెలుగు శివ భక్తి పాటలతో కూడిన సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు
జర్మనీ, ఫ్రాన్స్:
- హిందూ ధర్మ కేంద్రాలలో సామూహిక పూజలు
- తెలుగు వారి ఇళ్లలో చిన్న సమూహాలుగా భజన కార్యక్రమాలు
మధ్యప్రాచ్య దేశాలలో (దుబాయ్, సౌదీ, ఖతార్)
గల్ఫ్ దేశాల్లో పనిచేస్తున్న లక్షలాది తెలుగు వారు పరిమితులు ఉన్నప్పటికీ భక్తితో శివరాత్రి ఆచరిస్తారు:
- దుబాయ్ శివ-విష్ణు ఆలయంలో గ్రాండ్ సెలబ్రేషన్స్
- ఇళ్లలో ప్రైవేట్ పూజలు, ఉపవాసాలు
- తెలుగు కమ్యూనిటీ వాట్సాప్ గ్రూప్స్ ద్వారా శివ స్తోత్రాల మార్పిడి
- సాయంత్రం సమయంలో సామూహిక “ఓం నమః శివాయ” జపం
ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, సింగపూర్లో
- సిడ్నీ, మెల్బోర్న్: హెలెన్స్బర్గ్ శ్రీ శివ విష్ణు ఆలయంలో తెలుగు భక్తుల భారీ హాజరు
- టొరంటో, వాంకోవర్: హిందూ ఆలయాల్లో తెలుగు భాషలో స్తోత్ర పారాయణం
- సింగపూర్: శ్రీ శ్రీనివాస పెరుమల్ ఆలయంలో తెలుగు కమ్యూనిటీ ప్రత్యేక పూజలు
ప్రవాస తెలుగు వారి ప్రత్యేక ఆచారాలు
విదేశాల్లో ఉన్న తెలుగు వారు తమ సంస్కృతిని కాపాడుకోవడానికి ప్రత్యేక ప్రయత్నాలు చేస్తారు:
- తెలుగు వంటలతో కూడిన ప్రసాదం తయారీ (సున్నుండలు, గారెలు, అప్పడాలు)
- పిల్లలకు తెలుగులో శివ స్తోత్రాలు నేర్పడం
- జూమ్ లేదా గూగుల్ మీట్ ద్వారా భారతదేశంలోని కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి వర్చువల్ పూజలు
- తెలుగు టీవీ ఛానెల్స్ ద్వారా భారతదేశంలోని ఆలయాల లైవ్ దర్శనం
- తెలుగు భక్తి గీతాల ప్లేలిస్ట్లు వింటూ రాత్రి జాగరణ
శివరాత్రి రోజు ప్రత్యేక ఆహారం మరియు ప్రసాదం
ఉపవాస ఆహారం (ఫలాహారం)
పూర్తి ఉపవాసం చేయలేని వారు ఈ క్రింది ఆహారాన్ని తీసుకోవచ్చు:
- పండ్లు (అరటిపండ్లు, ఆపిల్, ద్రాక్ష)
- పాలు మరియు పాల ఉత్పత్తులు
- బంగాళాదుంప, గింజలు, కంద వంటకాలు
- సబుదాన ఖిచిడీ
- పానకం (గుడ్డు, నిమ్మరసం, నీరు)
సాత్విక భోజనం (ఉపవాసం ముగించిన తర్వాత)
- గారెలు (ఉప్పు సహితం)
- అప్పడాలు
- సున్నుండలు
- పెరుగన్నం
- నైవేద్యానికి పాయసం
శివరాత్రి స్తోత్రాలు మరియు మంత్రాలు
ముఖ్యమైన మంత్రాలు
1. పంచాక్షరీ మంత్రం:
“ఓం నమః శివాయ”
(ఈ మంత్రాన్ని 108 సార్లు లేదా 1008 సార్లు జపించాలి)
2. మహా మృత్యుంజయ మంత్రం:
“ఓం త్ర్యంబకం యజామహే సుగంధిం పుష్టివర్ధనమ్ |
ఉర్వారుకమివ బంధనాన్ మృత్యోర్ముక్షీయ మామృతాత్ ||”
(ఆరోగ్యం, దీర్ఘాయువు కోసం)
3. రుద్రాష్టకం:
నమామీశమీశాన నిర్వాణరూపం
విభుం వ్యాపకం బ్రహ్మవేద స్వరూపం…
4. శివ షడక్షర స్తోత్రం:
“ఓం నమః శివాయ శాంతాయ కారణ త్రయ హేతవే…”
తెలుగు భక్తి పాటలు
- అన్నమయ్య కృతులలో శివ కీర్తనలు
- త్యాగరాజు శివ స్తుతులు
- శ్రీ శ్రీ శివ తాండవ స్తోత్రం
- హర హర మహాదేవ్ తెలుగు వెర్షన్
శివరాత్రి వ్రతం యొక్క ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యత
శారీరక ప్రయోజనాలు
- ఉపవాసం వల్ల శరీరానికి విశ్రాంతి లభిస్తుంది
- జఠరాగ్ని శుద్ధి అవుతుంది
- మనస్సు నిర్మలమవుతుంది
- రాత్రి జాగరణ వల్ల ఏకాగ్రత పెరుగుతుంది
మానసిక మరియు ఆధ్యాత్మిక లాభాలు
- అహంకారం, కామం, క్రోధం తగ్గుతాయి
- శివుని కృప లభిస్తుంది
- ఆత్మ శుద్ధి జరుగుతుంది
- పాపాల నివృత్తి
- మోక్ష మార్గంలో పురోగతి
శివరాత్రి రోజు చేయవలసినవి మరియు చేయకూడనివి
చేయవలసినవి (ఆచరణీయాలు)
- ప్రాతఃకాలం స్నానం తప్పనిసరిగా చేయాలి
- శుద్ధమైన వస్త్రాలు ధరించాలి (తెల్ల రంగు ఉత్తమం)
- శివాలయానికి వెళ్లి దర్శనం చేసుకోవాలి
- బిల్వపత్రాలతో పూజ చేయాలి
- సత్యం మాట్లాడాలి, సత్కర్మలు చేయాలి
- దానధర్మాలు చేయాలి
- రాత్రంతా శివ స్మరణ చేయాలి
చేయకూడనివి (వర్జ్యాలు)
- మాంసాహారం, మద్యపానం పూర్తిగా వర్జించాలి
- కోపం, అసూయ వంటి ప్రతికూల భావాలకు చోటివ్వకూడదు
- అబద్ధాలు మాట్లాడకూడదు
- పగలు నిద్రపోకూడదు
- తమసిక ఆహారం తీసుకోకూడదు
- అనవసర సంభాషణలు తగ్గించాలి
- వ్యర్థ కార్యక్రమాలకు దూరంగా ఉండాలి
ప్రత్యేక సూచనలు మరియు చిట్కాలు
ఆలయ దర్శనానికి వెళ్లేవారికి
- రద్దీని దృష్టిలో ఉంచుకుని ముందుగానే బయలుదేరాలి
- పూజా సామగ్రి (పాలు, బిల్వపత్రాలు, పూలు) ముందుగా సిద్ధం చేసుకోవాలి
- చిన్న పిల్లలు, వృద్ధులు ఉంటే అదనపు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి
- ఆలయ నిబంధనలను పాటించాలి
- క్యూలైన్లలో క్రమశిక్షణ పాటించాలి
ఇంట్లో పూజ చేసేవారికి
- పూజా గదిని శుభ్రంగా అలంకరించాలి
- తగిన మంత్రాలు తెలియకపోతే “ఓం నమః శివాయ” చాలు
- భక్తితో, శ్రద్ధతో పూజ చేయాలి
- కుటుంబ సభ్యులందరినీ కలిపి పూజలో పాల్గొనేలా చేయాలి
ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారికి
- పూర్తి ఉపవాసం చేయలేకపోతే ఫలాహారం తీసుకోవచ్చు
- రాత్రంతా మేల్కొని ఉండలేకపోతే కొన్ని గంటలైనా జాగరణ చేయాలి
- ఆలయానికి వెళ్లలేకపోతే ఇంట్లోనే భక్తితో పూజ చేయాలి
- వైద్య సలహా మేరకు వ్రతం ఆచరించాలి
మహా శివరాత్రి 2026 ముహూర్త సమయాలు
తెలుగు రాష్ట్రాల ప్రకారం (హైదరాబాద్, విజయవాడ సమయం):
- శివరాత్రి తేదీ: ఫిబ్రవరి 26, 2026 (బుధవారం)
- నిశితా కాల పూజ: 12:07 AM నుంచి 12:55 AM వరకు
- రత్రి ప్రథమ పూజ: సాయంత్రం 6:30 PM నుంచి 9:30 PM
- రత్రి ద్వితీయ పూజ: 9:30 PM నుంచి అర్థరాత్రి 12:30 AM
- రత్రి తృతీయ పూజ: 12:30 AM నుంచి తెల్లవారుజాము 3:30 AM
- రత్రి చతుర్థ పూజ: 3:30 AM నుంచి 6:30 AM
- పారణ సమయం: ఫిబ్రవరి 27, 2026 ఉదయం 6:30 AM తర్వాత
గమనిక: ముహూర్త సమయాలు మీ ప్రాంత పంచాంగం ప్రకారం మారవచ్చు. స్థానిక పంచాంగాన్ని సంప్రదించండి.
తెలుగు వారి సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలు
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో శివరాత్రి
తెలుగు గ్రామాల్లో శివరాత్రి ఒక సామాజిక ఉత్సవంగా మారుతుంది:
- గ్రామస్థులందరూ కలిసి శివాలయానికి కాలినడకన వెళ్లడం
- హరికథలు, బుర్రకథలు నిర్వహించడం
- గ్రామ దేవతా శివుని కొరకు సామూహిక పూజలు
- పేదల కోసం అన్నదానం నిర్వహించడం
- సాంప్రదాయ కళారూపాలు (వీథి నాటకాలు, శివ తాండవం)
నగరాల్లో ఆధునిక ఆచరణలు
- అపార్ట్మెంట్ కాంప్లెక్స్లలో సామూహిక పూజలు
- ఆన్లైన్ దర్శనాలు మరియు వర్చువల్ పూజలు
- సోషల్ మీడియా ద్వారా శివ స్తోత్రాల పంచుకోవడం
- యూట్యూబ్ లైవ్ స్ట్రీమ్స్ చూడటం
తెలుగు వారి శివభక్తి – ఒక అద్వితీయ వారసత్వం
తెలుగు సంస్కృతిలో శైవ భక్తికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. బసవేశ్వరుడి వీరశైవం నుంచి అన్నమయ్య శివ కీర్తనల వరకు, శ్రీకాళహస్తి నుంచి శ్రీశైలం వరకు, తెలుగు భూమి శివుని మహిమను ప్రతిధ్వనిస్తూనే ఉంది.
ప్రపంచం ఏ మూలలో ఉన్నా, తెలుగు వారు మహా శివరాత్రి రోజు తమ సంస్కృతిని, సంప్రదాయాలను గర్వంగా కొనసాగిస్తున్నారు. “ఓం నమః శివాయ” అనే పంచాక్షరీ మంత్రం తెలుగు హృదయాల్లో ఎప్పటికీ ప్రతిధ్వనిస్తూనే ఉంటుంది.
ముగింపు – శివుని ఆశీస్సులు మీపై కురిసేలా
మహా శివరాత్రి కేవలం ఒక వ్రత దినం మాత్రమే కాదు – ఇది మన ఆత్మశుద్ధికి, ఆధ్యాత్మిక పురోగతికి ఒక అవకాశం. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో అయినా, విదేశాల్లో అయినా, ఎక్కడ ఉన్నా సరే, శ్రద్ధతో, భక్తితో ఈ పవిత్ర వ్రతాన్ని ఆచరించినవారిపై శివుని అనుగ్రహం కురుస్తుంది.
“హర హర మహాదేవ్! శంభో శంకర!”
ఈ శివరాత్రి మీ జీవితంలో శుభాలను, శాంతిని, సమృద్ధిని తీసుకొచ్చేలా టెలుగుటోన్ బృందం ప్రార్థిస్తోంది.
“ఓం త్ర్యంబకం యజామహే సుగంధిం పుష్టివర్ధనమ్
ఉర్వారుకమివ బంధనాన్ మృత్యోర్ముక్షీయ మామృతాత్”
